2026 թվականի մայիսի 11-ին և 12-ին Երևան կատարած երկօրյա այցից հետո, Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) նախընտրական պատվիրակությունը հայտարարություն է տարածել, որում կարևորել է 2026 թվականի հունիսի 7-ի խորհրդարանի ընտրությունը վախից, անհարկի արտաքին ազդեցությունից և վարչական ռեսուրսների չարաշահումից զերծ միջավայրում անցկացնելու հանգամանքը: Պատվիրակությունը մտահոգություն է հայտնել Հայաստանի քաղաքական և տեղեկատվական միջավայրի վրա ազդող արտաքին միջամտության ավելի ու ավելի բարդ և համակարգային բնույթի վերաբերյալ։
«Պատվիրակությունը տեղեկացված է հաղորդագրությունների մասին, ըստ որոնց արտաքին միջամտությունը դուրս է եկել ավանդական ապատեղեկատվության շրջանակներից և այժմ ներառում է անօրինական քաղաքական ֆինանսավորում, կիբերհարձակումներ, տնտեսական հարկադրանք և ընտրական գործընթացը մանիպուլյացիայի ենթարկելու ուղղակի փորձեր: Այս հիբրիդային մարտավարությունները նպատակ ունեն ոչ միայն փոխել հասարակական կարծիքը, այլև ապահովել երկարաժամկետ աշխարհաքաղաքական ազդեցություն Հայաստանի վրա:
Պատվիրակությունը տեղյակ է նաև Ռուսաստանի նախագահի՝ ՀՀ վարչապետին ուղղված ուղղակի և բացահայտ խնդրանքների մասին, որոնց նպատակն է ապահովել Ռուսաստանից հայկական սփյուռքի քվեարկությանը, ինչպես նաև Հայաստան մեկնելու և ընտրության օրը քվեարկելու համար հիմնական ընդդիմադիր կուսակցության կողմից սփյուռքի այս ճյուղին առաջարկվող ֆինանսական բնույթի խրախուսանքների մասին»,- ասված է հայտարարության մեջ։
Եվրոպական պատվիրակությունն ընդգծել է, որ նման միջամտությունը ներկայացնում է մշտական և հարմարվողական սպառնալիք, որը դուրս է գալիս ընտրությունների ժամանակահատվածի սահմաններից։ Պատվիրակությունը նաև նշել է որոշ արևմտյան գործընկերների հռչակագրային աջակցությունն իշխող կուսակցությանը։
Պատվիրակությունը ողջունել է Հայաստանի իրավական և կարգավորող շրջանակը՝ ուղղված անտեղի ազդեցությանը հակազդելուն: Այնուամենայնիվ, գործող մեխանիզմները պետք է ամրապնդվեն՝ գաղտնի, համակարգված և միջսահմանային սպառնալիքներին դիմակայելու համար: «Անհրաժեշտ է անհապաղ ամրապնդել ինստիտուցիոնալ կարողությունները, բարելավել միջգերատեսչական համակարգումը և բարձրացնել քաղաքական քարոզարշավի ֆինանսավորման թափանցիկությունը»,- ասված է հայտարարությունում:
Նախընտրական ավելի լայն միջավայրը դիտարկելով՝ պատվիրակությունը նաև մտահոգություն է հայտնել մարդու իրավունքների պաշտպաններին, լրագրողներին և քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններին ուղղված ապատեղեկատվության ակտիվացման վերաբերյալ: «Օտարերկրյա գործակալ» լինելու մեղադրանքների նման պատմությունները խաթարում են հանրային վստահությունը և սահմանափակում քաղաքացիական տարածքը: Պատվիրակությունը լսել է սոցիալական ցանցերում համակարգված ապատեղեկատվության և մանիպուլյատիվ բովանդակության մասին հաղորդագրություններ և հույս է հայտնել, որ տեխնոլոգիական ընկերությունները ավելի կոշտ միջոցներ կձեռնարկեն նման արշավների դեմ։
«ԵԽԽՎ ներկայացուցիչները նաև մտահոգված են աճող իրավական ճնշումներով, այդ թվում՝ հանրային մասնակցության դեմ դատական հայցերով, որոնք թիրախավորում են քաղաքացիական հասարակությանը, լրագրողներին և ընտրությունների դիտորդներին։ Այս մարտավարությունը կարող է խաթարել ազատ խոսքը և խոչընդոտել ժողովրդավարական մասնակցությունը։ Կենսունակ, անկախ քաղաքացիական հասարակությունը կարևոր է ժողովրդավարական ընտրությունների համար և պետք է պաշտպանված լինի սպառնալիքներից»,- ասված է հայտարարության մեջ։
Մտահոգիչ այլ խնդիրներից են քաղաքական բևեռացման աճը, ինստիտուտների նկատմամբ հանրային ցածր վստահությունը և քաղաքականության նկատմամբ ընդհանուր հետաքրքրության պակասը, մասնավորապես՝ երիտասարդ սերնդի շրջանում: Պատվիրակությունը լսել է քարոզարշավի կոշտ հռետորաբանության և վարչական ռեսուրսների չարաշահման, ընտրողների ճնշման, չկարգավորվող երրորդ կողմի քարոզարշավի և ընտրակաշառքի (երբեմն քողարկված որպես բարեգործություն) մեղադրանքների մասին: Նշել է նաև Հայ Առաքելական Եկեղեցու աննախադեպ ներգրավվածությունը քաղաքականության մեջ:
Քարոզարշավի ֆինանսավորման թափանցիկությունն ու հաշվետվողականությունը շարունակում են կարևոր նշանակություն ունենալ՝ հատկապես հաշվի առնելով օրենսդրության վերջին փոփոխությունները, որոնք բարձրացրել են նվիրատվության սահմանները՝ առանց վերահսկողության բացերը լիովին լուծելու:
Պատվիրակությունն ընդգծել է, որ ընտրական ամբողջականության պաշտպանությունը պահանջում է ազգային իշխանությունների, քաղաքացիական հասարակության և միջազգային գործընկերների համագործակցություն, ինչպես նաև թվային հարթակների պատասխանատու գործողություններ: Այն ողջունել է Հայաստանի իշխանությունների և շահագրգիռ կողմերի կառուցողական համագործակցությունը 2026 թվականի հունիսի 7-ի ընտրությունից առաջ՝ ճանաչելով քվեարկության կարևորությունը Հայաստանի ժողովրդավարական և աշխարհաքաղաքական ուղեգծի համար, հատկապես շարունակական խաղաղության ջանքերի և տարածաշրջանային վերափոխումների պայմաններում։
Պատվիրակությունը լսել է դատական համակարգում կրկնակի ստանդարտների մասին մեղադրանքներ, ընդդիմության ներկայացուցիչները բողոքել են դատական որոշումների պատճառով հետաքննության կամ տնային կալանքի տակ գտնվող քաղաքական գործիչների և հոգևորականների մեծ թվի համար։
Այցի ընթացքում պատվիրակությունը հանդիպել է Ազգային ժողովի փոխնախագահի, ԵԽԽՎ-ում հայկական պատվիրակության անդամների, խորհրդարանական և արտախորհրդարանական կուսակցությունների ղեկավարների, արդարադատության փոխնախարարի, կոռուպցիայի դեմ պայքարի հանձնաժողովի նախագահի, տեղեկատվական համակարգերի գործակալության ղեկավարի և այլ ներկայացուցիչների, Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախագահի և անդամների, ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ առաքելության ղեկավարի և տեղակալի, Երևանում դիվանագիտական կորպուսի անդամների, ինչպես նաև լրատվամիջոցների և քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների հետ։
Պատվիրակությունը գնահատել է Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի՝ կիբեռանվտանգության բարելավմանն ուղղված ջանքերը, ներառյալ տեղեկատվական համակարգերի գործակալության հետ վերապատրաստումն ու համագործակցությունը։
Ընտրություններից առաջ ԵԽԽՎ պատվիրակությունը կոչ է արել Հայաստանի իշխանություններին ակտիվացնել արտաքին միջամտությունից պաշտպանվելու և ընտրության բոլոր մասնակիցների համար հավասար պայմաններ ապահովելու իրենց ջանքերը։ Այն նաև խրախուսել է քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններին շարունակել կարևոր դեր խաղալ ժողովրդավարական չափանիշների մոնիթորինգի, հաշվետվությունների ներկայացման և խթանման գործում։
ԵԽԽՎ-ն նախատեսել է 2026 թվականի հունիսի 7-ի ընտրությանն ուղարկել լիարժեք դիտորդական առաքելություն, որը կներառի դիտորդներ ԺՀՄԻԳ-ից, ԵԱՀԿ խորհրդարանական վեհաժողովից և Եվրոպական խորհրդարանից։